Uważni Czytelnicy pamiętają może sprzed ponad dwóch lat nazwisko Autora omawianej dziś pozycji. Recenzując tu napisaną przezeń „W objęciach utopii” – nonkonformistyczną i stanowczo niepozbawioną racji analizę dziejów NSZZ „Solidarność” – wspomniałem o jego publicystyce, zamieszczanej na łamach „Przeglądu” i „Myśli Polskiej”. Właśnie wybrane teksty Mażewskiego z tych tytułów – a także Magazynu „Obywatel” i nieistniejącego już miesięcznika „Dziś” – złożyły się na 72-stronnicową broszurę, której poświęcam niniejszy tekst.

Moją partią jest Polska

We wstępie Autor określa wspólny mianownik dziewięciu tworzących całość artykułów. Jest nim dwudziestowieczna historia Polski ze szczególnym naciskiem na kluczowe daty: 1918, 1945 i 1989 r. Definiuje też tytułową perspektywę patriotycznego realisty: „moją partią jest Polska, a nie cokolwiek innego (…) traktuję o tym, co rzeczywiście było lub obecnie jest, a nie odwołuję się do wytworów ideologicznych fantazji”. Uzupełnienie tej deklaracji ideowej stanowi dedykacja dla gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

Z powodu osobistych zainteresowań, a także przez wzgląd na cierpliwość Czytelników, części esejów – tych poświęconych zagadnieniom filozoficznym, gospodarczym lub bieżącym komentarzom politycznym – przyjrzę się pobieżnie. Szerzej zajmę się trzema pierwszymi, ściśle historycznymi.

I. O genezie i upadku II RP oraz powstaniu PRL

W pierwszym szkicu Mażewski omawia „krzywą suwerenności” Polski w latach 1914-1945. Startując na początku I wojny światowej od zera, krzywa ta doszła – poprzez kolejne manifesty poszczególnych państw zaborczych, w tym najważniejszy według autora akt 5 listopada 1916 r. – do punktu, w którym nie mogła już być pominięta na przyszłej konferencji pokojowej. Jednak pełną niepodległość Polski umożliwiła dopiero „polityczna próżnia”, powstała w Europie Środkowej na skutek rozpadu wszystkich mocarstw zaborczych.

Utwierdzeniu suwerennego bytu służyła najpierw polityka oparta o sojusz polsko-francuski i system bezpieczeństwa zbiorowego w ramach Ligi Narodów, następnie – wobec stopniowej destrukcji ładu wersalskiego – dwustronne pakty o nieagresji z Niemcami oraz Związkiem Radzieckim. Polityka „równej odległości” okazała się jednak niemożliwa do kontynuowania na dłuższą metę.

Po klęsce wrześniowej, mimo utrzymania formalnej ciągłości władz, państwo polskie znalazło się w faktycznym niebycie, z którego wyrwał je dopiero wybuch wojny niemiecko-radzieckiej. Autor ocenia, że błędem premiera Sikorskiego było niepodjęcie w rozmowach ze Stalinem tematu rewizji przedwojennej granicy polsko-radzieckiej, co mogłoby wzmocnić pozycję Polski podczas późniejszych konferencji mocarstw sprzymierzonych. Decyzje owych konferencji odczytuje jako „rewizję ładu wersalskiego wynikającą z faktu, że tym razem Rosja wojny nie przegrała”. W efekcie Polska przejściowo znalazła się, co prawda, w radzieckiej strefie wpływów, w zamian jednak uzyskała trwałe przesunięcie geograficzne ku zachodowi oraz etniczną jednorodność.

Takie ujęcie historii opisywanych lat ma jednak wiele słabych punktów. Uderza przede wszystkim zupełne przemilczenie orędzia prezydenta USA z 8 stycznia 1918 r. Autor twierdzi, że polscy przywódcy powinni byli wydatniej wesprzeć wysiłek wojenny państw centralnych po 1916 r. Nie bierze pod uwagę, że w razie przegranej Niemiec i Austro-Węgier – której włączenie się Polaków do gry niekoniecznie by zapobiegło – Polska mogła po wojnie w ogóle nie powstać, a „próżnia polityczna” – ulec zapełnieniu w inny sposób. Taki sam zarzut należy postawić sugestiom, jakoby sanacyjny rząd Polski mógł uratować państwowość, przystępując do antyradzieckiego sojuszu z III Rzeszą. Alians taki nie wchodził w grę również z powodów czysto zdroworozsądkowych (Hitler nigdy nie dotrzymywał umów ze słabszymi kontrahentami) oraz moralnych (prowadziłby, raczej wcześniej, niż później, do wydania na rzeź całej ludności Rzeczypospolitej pochodzenia żydowskiego).

Na uznanie zasługuje za to dostrzeżenie – jakże często pomijanej dziś milczeniem – zbieżności zasadniczych celów wojennych Polski i ZSRR po 22 czerwca 1941 r. Konkluzji „trudno powiedzieć, by Polska przegrała tę wojnę” nie sposób odmówić racji.

II. Gdyby nie Stalin…

Wątek granic doczekał się rozwinięcia w drugim z artykułów. Sam tytuł może podziałać na wielu jak płachta na byka. Autor dobitnie wykazuje jednak, że przy określaniu terytorialnego zasięgu powojennej Polski rola radzieckiego dyktatora była kluczowa i w ostatecznym rachunku bardzo dla naszego kraju korzystna.

Utratę Kresów Wschodnich z nawiązką wynagrodziło przyłączenie nieporównanie cenniejszych obszarów na zachodzie i północy. Mażewski nie ulega tu propagandzie PRL, czego dowodem choćby zastosowane słownictwo (wejście w posiadanie Wrocławia i Szczecina nazywa właśnie „przyłączeniem”, nie zaś „odzyskaniem”). Podkreśla, iż celem Stalina było trwałe uzależnienie Polski od ZSRR poprzez zasianie stałego antagonizmu między nią a Niemcami. Radziecka dominacja należy dziś jednak do przeszłości – a zysk w postaci optymalnych granic okazał się niepodważalny.

Autor podkreśla zasługi polityków, którzy postawili na kompromis ze Związkiem Radzieckim (Władysław Gomułka, Stanisław Mikołajczyk) oraz żołnierzy I Armii Wojska Polskiego. Bez nich realizacja – i to w poszerzonym zakresie! – zachodniego programu terytorialnego głoszonego przez rząd na wychodźstwie nie byłaby możliwa.

III. PRL w podwójnym uścisku

Tematem trzeciego eseju jest Polska Ludowa. Mażewski na wstępie wyróżnia za prof. Bronisławem Łagowskim trzy składające się na rzeczywistość lat 1945-1989 odrębne czynniki: „PRL jako narodowe państwo polskie, komunizm i proces dekomunizacji oraz dominację Związku Radzieckiego”. Już samo odrzucenie łatwizny myślowej, każącej sprowadzać te zjawiska do wspólnego miana „komuny”, jest godne odnotowania i pochwały (choć sam termin „komunizm” został użyty niewłaściwie).

Autor sprzeciwia się nazywaniu systemu politycznego PRL „totalitarnym”: istnienie niezależnego Kościoła, prywatnego rolnictwa oraz rzemiosła to nie jedyne czynniki uzasadniające stosowanie raczej terminu „autorytaryzm”. Nadaje nowe znaczenie pojęciu „dekomunizacji”: opadanie „fali komunizmu” zaczęło się, jego zdaniem, w 1954 r. (wywołany ucieczką Józefa Światły „częściowy demontaż” UB), zakończyło zaś w 1988 r. (ustawy Mieczysława Wilczka o swobodzie działalności gospodarczej). Z kolei wyswobodzenie z opisanej w poprzednim szkicu „geopolitycznej pułapki Stalina” uznaje za zasługę prymasa kard. Stefana Wyszyńskiego oraz Władysława Gomułki. „List biskupów polskich do niemieckich” oraz układ graniczny z 7 grudnia 1970 r. były krokami decydującymi o normalizacji stosunków z RFN i tym samym – uniezależnieniu posiadania Ziem Zachodnich od podległości ZSRR.

Także ten artykuł zawiera jednak tezy co najmniej przesadzone. Za takie uważam pomniejszanie roli „Solidarności” oraz (zwłaszcza) obrad Okrągłego Stołu. Zgadzam się z krytyczną oceną polityki pierwszej „S”, mierzi mnie chór pochlebców wyolbrzymiających jej zasługi, ale nie oszukujmy się – jakiś udział w uwolnieniu Polski z „podwójnego uścisku” związek jednak miał. Autor zaprzecza też własnym wnioskom ze szkicu nr 1, pisząc: „Polacy nie wygrali II wojny światowej, ale nasza przegrana mogła być jeszcze większa”.

Razi wreszcie przesadą twierdzenie o rzekomo zagrażającej nam niemieckiej dominacji, choć sam wyprowadzony z niego postulat sojuszu z USA trudno uznać za niesłuszny.

IV-IX

Naprawdę gorąco robi się przy czwartym z serii artykułów. Na warsztat trafia ni mniej, ni więcej, tylko „idea IV RP” u samych swoich początków, czyli w pierwszej połowie roku 2003. Niewiele zapowiadało, czym owa luźna jeszcze koncepcja okaże się w praktyce i jak podzieli scenę polityczną. Jeszcze przed ośmioma laty można było – jak wynika z artykułu – zaliczać Pawła Śpiewaka, Zdzisława Krasnodębskiego i Jarosława Kaczyńskiego do jednego obozu politycznego, zwanego przez autora „demoliberalną oligarchią” (sic!) i kierowanego – głosi wzmianka w innym miejscu – przez Adama Michnika (sic!!!).

Piąty szkic – najsłabiej powiązany z lejtmotywem całości – traktuje o marksizmie. Analizując go jako ideologię i system filozoficzny, Mażewski wykrywa tkwiącą w jego teorii wewnętrzną sprzeczność (utopia komunistyczna jako najwyższe stadium rozwoju ludzkości jest nie do pogodzenia z materializmem historycznym). Oczywista jest poza tym nieprzystawalność paradygmatu walki klas do współczesnej rzeczywistości. Odpowiedź na tytułowe pytanie „Marks is dead?” jest zatem twierdząca. Jednak nie cały dorobek marksizmu nadaje się do odrzucenia: niektóre drugorzędne elementy marksowskiej filozofii w złagodzonej wersji są do dziś powszechnie akceptowane w naukach społecznych i humanistycznych.

Najwięcej chyba zastrzeżeń budzi treść szóstego eseju – przeglądu gospodarczej historii Polski od 1918 r. do czasów dzisiejszych. Ogólnie pesymistyczne wnioski wypływają tu z dość dowolnego snucia analogii między krajami tak różnymi, jak gierkowska Polska, współczesne Chiny czy USA w latach Wielkiego Kryzysu. Autor chyba niedostatecznie uwzględnia przemiany, jakim uległa światowa ekonomika w ciągu ostatnich 80 lat. Także różnica między gospodarką rynkową, nawet z dużym zakresem interwencji państwa, a systemem nakazowo-rozdzielczym wydaje się zbyt słabo zaznaczona. Rezultatem jest przypisanie wyłącznej odpowiedzialności za szok transformacyjny z początku lat 90. ówczesnej ekipie z Leszkiem Balcerowiczem na czele. Tymczasem duża część winy obciąża kolejne ekipy PZPR, których dziełem była wadliwa zastana w 1989 r. struktura gospodarki (co nawet w ramach odgórnie narzuconego Polsce realnego socjalizmu było chyba w dużej mierze do uniknięcia).

Działalność Instytutu Pamięci Narodowej stała się tematem siódmego tekstu. Choć w czasie powstania artykułu (druga połowa 2004 r.) upolitycznienie owej instytucji ani się równało z dzisiejszym, Mażewski trafnie demaskuje główne jej zadanie jako „uczestnictwo w walce na froncie ideologicznym” – narzucaniu „solidarnościowej”, czarno-białej wizji najnowszej historii Polski. Działalność ta ma służyć legitymizacji obecności stronnictw solidarnościowych – zarówno tych pozostających u władzy, jak i dopiero aspirujących do jej zdobycia – w życiu publicznym. Z tą konstatacją wypadnie się zgodzić. Zastrzeżenia budzi natomiast uznanie dla postawy nostalgii za PRL – nieraz wynikającej wcale, wbrew zdaniu autora, nie z rozważnej analizy faktów, lecz z przyjmowania wizji także czarno-białej, tyle, że inaczej ukierunkowanej.

Pretekstem do głosu na temat przyszłości Polski jest opisana w ósmym artykule deklaracja programowa Jana Rokity, uważanego w styczniu 2005 r. za pewnego kandydata na stanowisko premiera. Z uznaniem wypowiadając się o projekcie likwidacji dualizmu władzy wykonawczej (m. in. odebranie prezydentowi prawa wetowania ustaw), Mażewski krytykuje m. in. koncepcję zacieśnienia integracji europejskiej. Domaga się przekazania rządowi kompetencji Rady Polityki Pieniężnej oraz – co szokuje – wzywa do stosowania „polityki prezydenta Władimira Putina” wobec środowisk biznesowych. Paradoksem jest, że zwolennicy PiS, tak wrogo nastawieni do wszystkiego, co rosyjskie, temu akurat postulatowi zapewne by przyklasnęli.

Ostatni szkic traktuje o stosunkach z Rosją, przy czym – jak w każdym z wyżej omówionych – twierdzeniom słusznym (np. o instrumentalnym traktowaniu zbrodni katyńskiej) towarzyszą co najmniej dyskusyjne (jakoby spór polsko-rosyjski wynikał z rzekomej chęci powrotu Polski do jagiellońskiej pozycji mocarstwowej).

Głos biesiadnika

„To nie kucharz jest panem uczty, a biesiadnik” – pisze Mażewski we wstępie. Jak zatem oceniam kunszt kulinarny „patriotycznego realisty”?

Składające się na „Najlepsze Państwo” dania zaskakują kombinacjami składników rzadko spotykanymi w publicystyce. Znajdziemy w nich i uznanie dla dorobku „władzy ludowej”, i przywiązanie do katolicyzmu, wyczujemy (spotykaną przeważnie na skrajnej prawicy) pogardę dla liberalnej demokracji z lekką nutą tęsknoty do silnego przywództwa o nieokreślonej barwie. Emocje zostały całkowicie wyparte przez polityczny pragmatyzm (w czym można, zależnie od osobistego smaku, dostrzegać wadę lub zaletę).

Stałym motywem artykułów Mażewskiego jest przekonanie o nadrzędności interesów geopolitycznych państwa wobec panującego w nim aktualnie ustroju czy oficjalnej ideologii. Takie spojrzenie jest bardzo bliskie i mnie. Ustroje przemijają, interesy są stałe: przykładem imperium Romanowów i ZSRR, przykładem Francja burbońska i republikańska, no i wreszcie – Polska międzywojenna oraz (pseudo)socjalistyczna. Nawet ograniczenia narzucone tej ostatniej przez hegemona pokrywały się z obiektywnie rozumianą racją stanu, z którą dzierżenie obszarów zamieszkanych przez ludność jawnie Polakom wrogą (Wołyń, Wileńszczyzna…) było nie do pogodzenia.

Główna teza – uznanie Polski Ludowej za państwo lepsze nie tylko od poprzedniczki, ale i od następczyni – nie wydaje się dostatecznie uargumentowana. Jednak – mimo wszystkich, częściowo wyżej opisanych, zastrzeżeń – nie waham się rekomendować degustacji. Przeczytajcie choćby po to, by wiedzieć, że i takie spojrzenie na Polskę jest możliwe. Oraz – znów nawiążę na koniec do tekstu sprzed dwóch lat – że historyczne menu do papki medialno-IPNowskiej się nie ogranicza.

Roman Czubiński

„Zuchwalstwo jego przekraczało wszelkie granice, ale też i szczęście sprzyjało mu stale. Czasem, rzekłbyś, pozwalał się dobrowolnie otaczać, a potem uderzał nagle jak obuchem. Raz zdarzyło się, że oddział liczący blisko ośmiuset ludzi szedł naprzód co sił, w mniemaniu, że idzie w nasze ślady, a to my tymczasem szliśmy po jego tropie i napadłszy nań wreszcie na błotach wśród nocy, wybiliśmy mu trzecią część ludzi. Innym razem La Rochenoire umiał tak urządzić, że dwa oddziały pruskie przez kilka godzin strzelały w ciemnościach do siebie, sądząc, że strzelają do nas.

(H. Sienkiewicz, Nowele, t. II, Warszawa 1964, s. 386)

***

Jakoś w maju, w ramach wykładu z przedmiotu „statystyka i demografia historyczna”, pokazano nam film Florina Iepana „Dzieci z Dekretu„. Dokument opowiada o tragicznym w skutkach „eksperymencie demograficznym”, przeprowadzonym w Rumunii przez Nicolae Ceauşescu.

Że rządy rumuńskiego dyktatora były zbrodnicze, nie ulega najmniejszej wątpliwości i nie o tym w ogóle chcę pisać. Kluczowy jest nie sam temat, a sposób, w jaki twórcy filmu doń podeszli. Z zagadnienia potencjalnie wielce ciekawego, wielowątkowego, inspirującego do przemyśleń na temat natury przymusu, skutków, do jakich prowadzi, postrzegania świata przez ludzi władzy… – zrobiono otóż ordynarną proaborcyjną propagandówę. Przesłanie o przerywaniu ciąży jako czymś w rodzaju prawa człowieka, czy wręcz naturalnej potrzeby ważniejszej nieledwie od jedzenia (o nękającej ówczesną Rumunię klęsce głodu film mówi mało i jakby półgębkiem) przenika obraz niemal od pierwszej do ostatniej sceny. Narrację ułożono tak, by nikomu z widzów nie przyszło czasem do głowy, że zakazowi aborcji wcale nie musi towarzyszyć wycofanie z rynku środków antykoncepcyjnych ani zadekretowanie minimalnej liczby czworga dzieci w każdej rodzinie…

Z ciekawością oczekiwałem reakcji co bardziej konserwatywnych kolegów. I rzeczywiście: nie zdążyłem po skończonym wykładzie wyjść z sali, a już dał się słyszeć bas jednego z nich… jakiej mianowicie treści? Myślicie, że kolega – nazwijmy go: B. – protestował przeciw tendencyjnemu ujęciu tematu? Że przedstawiał argumenty za tezą o rozpoczynaniu życia w chwili poczęcia? Pudło! Czas, energię i zdolności retoryczne – a tych ma niemało – poświęcił B. ubolewaniu nad tym, że w sposób podobny do rumuńskiego satrapy nie skończył przed dwudziestoma laty gen. Jaruzelski…

***

Obserwujemy w Polsce zakrojoną na niebywałą dotąd skalę ofensywę oszustwa. Wiem: w PRL kłamano na temat Katynia, w II RP „poprawiano” biografię marsz. Piłsudskiego, pod zaborami przeinaczano historię Rzeczypospolitej i dzieje powstań… – ale to wszystko były łgarstwa jakby mniej groźne, bo narzucane odgórnie i na ogół nieskutecznie. Dziś tymczasem studenci z własnej, nieprzymuszonej woli deklarują zaniżone dochody, by wyłudzić stypendium socjalne. Nauczyciele z własnej, nieprzymuszonej woli piszą dla uczniów wypracowania za pieniądze. Policjanci z własnej, nieprzymuszonej… biorą łapówki od zatrzymanych kierowców, ci zaś z własnej… je płacą. I wszyscy z własnej, nieprzymuszonej woli, bez jakiejkolwiek żenady chwalą się swoimi przekrętami znajomym. Gdy im zwrócić uwagę – słyszy się, na przykład: „Ch** mnie to obchodzi; ważne, że mam kasę na wódę, dziwki i kokainę”…

Wydawałoby się, że jeśli kto, to partia o nazwie „Prawo i Sprawiedliwość” na pewno powinna podjąć z takimi praktykami nieubłaganą walkę. I na odwrót, trudno byłoby wymyślić dla owej partii wroga bardziej oczywistego, niż wyżej opisana patologia. Liderzy PiS tymczasem, a w ślad za nimi zwolennicy tej partii, z podziwu godną gorliwością biorą na celownik: rząd Tuska, dziennikarzy, Ślązaków, rząd Tuska, policję, byłych członków PZPR, rząd Tuska, gejów, rząd Tuska, Angelę Merkel… – słowem, wszystko i wszystkich, tylko nie oszukańczy proceder, coraz powszechniejszy i dla przyszłości Polski śmiertelnie groźny. Obserwacje ze sfery polityczno-medialnej potwierdzają się w kręgu znajomości. Ludzie, którzy na sam dźwięk nazwiska „Tusk” dostają ataku spazmów, na dźwięk słowa „ściąga” nie reagują lub reagują tępym rechotem.

***

Zaczynacie rozumieć, o co chodzi? Wspólnym mianownikiem przypadków opisanych powyżej jest błędne lokalizowanie wroga.

Daliśmy się skłócić. Wmówiono nam obecność przeciwnika tam, gdzie go nie ma. A niejednokrotnie – tam, gdzie jest nasz potencjalny sojusznik, choćby na gruncie etycznego programu minimum, jakim jest Kantowski imperatyw kategoryczny. No i – jak ci sienkiewiczowscy Prusacy – strzelamy do siebie nawzajem.

Raz na zawsze dementuję pogłoski, jakobym sam był pod tym względem bez winy. Co mogę zrobić w ramach pokuty? Na początek polecam pod rozwagę myśl red. Stefana Bratkowskiego:

„(…) w życiu społecznym trzeba zgody bardzo niewiele: tylko i wyłącznie na to, co chce się razem – ZROBIĆ. We wszystkim innym można się stale i uparcie różnić.”

(Krótki poradnik dla tych, którzy nie wiedzą, że nic się nie da zrobić)

Sięgnąć do Eldredge’a też nie będzie od rzeczy…

Roman Czubiński

Roman Czubiński

***

Gdy slogany powracają płytą zdartą,
fajerwerków piosenkowych pęka raca
– czas powiedzieć sobie: to, co warto,
w naszych czasach nie bardzo się opłaca.

Płyną lata; gdy z łysiną już wytartą
dziwny niesmak się pojawia w typie kaca,
czas przypomnieć sobie to – co warto,
dla higieny choć w myślach tam powracać:

Zawsze warto schodzić czasem na manowce,
zawsze warto nigdy nie być zawodowcem,
zawsze warto wiedzieć, co za grzyb – purchawka
i nie głupieć, kiedy się rozlegną brawka.

Zawsze warto – zamiast głuszyć się idolem
– ptaków słuchać na spacerze lasem, polem,
zawsze warto Was obudzić, kiedy śpicie,
przeciw szujom i kołtunom przeżyć życie.

To czasami niewygodne bywa wielce,
trudniej trochę żyje się w powietrzu świeżym…
Lecz – nim zmienisz na atrapę głowę, serce
– może jeszcze na czymkolwiek Ci zależeć!

Zawsze warto rzec durniowi, że jest durniem
(nawet, gdy asekuruje się odgórnie),
zawsze warto całość znać, nie tylko cytat,
osobiście raz z Miłosza coś przeczytać.

Zawsze warto czasem wiedzieć, co się myśli,
i powiedzieć to, nim wszyscy z sali wyszli…

Zawsze warto – żeby kiedyś nie mieć kaca
– zrobić coś, co się być może nie opłaca.

Wśród nich ci, którzy twierdzą, że „seks jest zły, bo nie rozwija”.

Ale także ci, według których w dziedzinie zachowań seksualnych człowiek powinien różnić się od królika jedynie długością uszu.

No i ci, w których opinii najlepszym środkiem zapobiegania rozwodom byłoby zakazanie rozwodów.

I jeszcze – a może przede wszystkim? – cierpiący z powodu tzw. „problemów ze sobą” na tle interpersonalnym, emocjonalnym, duchowym…

Nie zapominając o tych, którym wydaje się, że wiedzą, czym jest (zwykle przez nich odrzucane) chrześcijaństwo – a gówno wiedzą tak naprawdę: ich wyobrażenie na temat tej religii, spłycone do granic możliwości, daje się zamknąć w trójcy „Radio Maryja, datki na tacę i rączki na kołdrze”. Bóg, jeśli w ogóle się w tym obrazku pojawia, to jako sadystyczny nadzorca, który czyha na najdrobniejszą okazję, by człowiekowi przywalić (więc całe szczęście, że jest ślepy i przygłuchy; a w sumie chyba w ogóle Go nie ma). Spowiedź jest oczywiście niezrozumiałym aktem „donoszenia na samego siebie”, a nakaz przebaczania należy wyrzucić do śmieci wraz ze smędoleniem zgredów, którzy majaczą, że nadmiar alkoholu szkodzi… – itp., itd.

No więc, Drogi Czytelniku – jeśli chcesz przy takim wyobrażeniu pozostać, to lektura omawianej dziś książki stanowczo nie jest dobrym rozwiązaniem. To, co pisze John Eldredge, bywa obrazoburcze, nieraz budzi odruch sprzeciwu na przemian z niedowierzaniem. Jak się jednak głębiej zastanowić, to – najczęściej – ma sens. Próbka poniżej.

***

„Jaki jest ogólny nastrój scen Narodzenia? Czy one wszystkie nie są utrzymane w ciepłej, idyllicznej atmosferze, spokojnym, intymnym nastroju podobnym do tego, który towarzyszy śpiewowi Cichej nocy albo Ach, ubogi żłobie? I choć to wszystko jest bardzo prawdziwe, jest jednocześnie bardzo zwodnicze, ponieważ nie stanowi całości obrazu tego, co naprawdę zaszło. Żeby go zyskać, trzeba się zwrócić do Apokalipsy.

„Potem wielki znak ukazał się na niebie: Niewiasta obleczona w słońce, i księżyc pod jej stopami, a na jej głowie wieniec z gwiazd dwunastu. A jest brzemienna. I woła, cierpiąc bóle i męki rodzenia.

I inny znak ukazał się na niebie: Oto wielki Smok barwy ognia, mający siedem głów i dziesięć rogów – a na głowach jego siedem diademów. A ogon jego zmiata trzecią część gwiazd nieba; i rzucił je na ziemię.

I stanął Smok przed mającą rodzić niewiastą, ażeby skoro porodzi, pożreć jej Dziecię. I porodziła Syna – Mężczyznę, który wszystkie narody będzie pasał rózgą żelazną (…).

I nastąpiła walka w niebie: Michał i jego aniołowie mieli walczyć ze smokiem. I wystąpił do walki smok i jego aniołowie, ale nie przemógł, i już się miejsce dla nich w niebie nie znalazło. I został strącony wielki Smok, Wąż starodawny, który się zwie diabeł i szatan, zwodzący całą zamieszkałą ziemię; został strącony na ziemię, a z nim zostali strąceni jego aniołowie.”

(Objawienie św. Jana 12, 1-5.7-9)

Podobnie jak Philip Yancey, tak i ja nigdy nie widzałem tej wersji Bożego Narodzenia na kartce świątecznej. Jednak ta historia jest prawdziwsza od innych, resztę stanowi obraz tego, co zaszło tamtej pamiętnej nocy. Yancey nazywa narodziny Jezusa Wielką Inwazją, „śmiałym najazdem władcy Dobra na obóz Zła we Wszechświecie”. Z duchowej perspektywy ta noc nie była wcale cicha. Była prawdziwą „Godziną Zero”. „To zupełnie przekracza moje pojęcie, a jednak uznaję, że takie wyobrażenie jest kluczem do zrozumienia Bożego Narodzenia i w istocie kamieniem milowym mojej wiary. Jako chrześcijanin wierzę, że żyjemy w paralelnych światach. Jeden świat składa się z gór, jezior, stodół, polityków i pasterzy pilnujących swych stad nocą. Drugi świat składa się z aniołów i sił zła”, i całego królestwa duchowego. Dziecię się rodzi; kobieta ucieka i historia toczy się dalej:

„I rozgniewał się Smok na niewiastę, i odszedł rozpocząć walkę z resztą jej potomstwa, z tymi, co strzegą przykazań Boga i mają świadectwo Jezusa.”

(Objawienie św. Jana 12, 17)

Oprócz świata i ciała istnieje o wiele groźniejszy wróg… ten, o którym rzadko mówimy. I jesteśmy o wiele gorzej przygotowani, by mu się przeciwstawić. Jednak tu właśnie żyjemy – na linii frontu gwałtownej duchowej walki, która jest odpowiedzialna za większość nieszczęść, jakie widzimy wokół siebie, i większość ataków na nas. Nadszedł czas, żebyśmy przygotowali się do niej.„

John Eldredge, Dzikie serce. Tęsknoty męskiej duszy, Poznań 2003, s. 155-156. Przekład: Justyna Grzegorczyk.

„Za zdradę kula w łeb!” – zapowiada NOP. Korci mnie, by zadedykować Prezesowi przysłowie o następstwach siania wiatru.

Waszą zaś, Drodzy Czytelnicy, uwagę pragnę skierować w rejony od naszkicowanej wyżej walki dżumy z cholerą jak najdalsze. Ukazał się otóż niemal pół roku temu wywiad z człowiekiem, którego nazwisko będzie z datą 13 grudnia kojarzone chyba już zawsze. Mówi Generał Wojciech Jaruzelski:

„(…) Znam wady wrodzone minionego systemu i ciężkie błędy popełniane w czasie jego funkcjonowania, zwłaszcza grzech braku prawdziwej demokracji. Były też różne bezeceństwa, zwłaszcza potworne zbrodnie z pierwszej połowy lat 50. Ale nie jestem muzykiem, który może tworzyć dowolne kompozycje. Muszę trzymać się realiów.„

(Tajemnica generała, „Wprost” nr 30/2011)

Uważam, że słowa wyróżnione w cytacie powinny stanowić punkt wyjścia dla wszelkiej refleksji historycznej mającej ambicje rzetelności. „Koncert Fortepianowy” Jacka Kaczmarskiego (nawiasem mówiąc: ciekawe, czy aluzja doń była przez Generała zamierzona? Dodajmy, że wywiad przeprowadził… Zbigniew Hołdys) może budzić podziw jako utwór znakomity pod względem formy, może wyzwalać – i u wielu wyzwala – emocje decydujące o opowiedzeniu się przeciw Stanowi Wojennemu. Jednak wydawanie na podstawie np. „Koncertu” sądów natury politycznej jest równie sensowne, jak bezapelacyjne potępianie rządów sanacyjnych na podstawie tego utworu. A przecież paralele muzyczne – i to jakie! – znalazły się i w nim…

A lekturę wywiadu we „Wprost”… odradzam. Możecie przypłacić ją przekonaniem, w którym sam się po niej umocniłem. Że, mianowicie, Generał jest człowiekiem w pozytytwnym znaczeniu niedzisiejszym, odznaczającym się wielką kulturą osobistą, poczuciem godności i tym, co nazywamy klasą. Przy tym – za sprawą doświadczeń, których nie życzyłbym najgorszemu wrogowi – niezwykle mądrym. A historia nie jest ani w dziesiątej części tak jednoznaczna, jak się to wydaje fanom Cejrowskiego i czytelnikom „Uważam Rze”.

Po co Wam to. Nie lepiej pozostać szczęśliwym troglodytą?

Roman Czubiński

(tłum. Jan Brzechwa)

***

W domu święto: Krzyś jest dzisiaj
ośmioletnim jubilatem!
Każdy przyniósł coś dla Krzysia:
ten – pistolet, ów – armatę.
Dostał Krzyś automat nowy
(całkiem jak prawdziwy, z tarczą!),
a do tego czołg stalowy,
w którym kół trzy pary warczą.

Goście zjedli całą masę
naleśników z cukrem miałkim,
Krzyś zabawki swe tymczasem
porozbierał na kawałki.
Nie podoba się to gościom,
goście dziwią się szalenie
– na to rzecze Krzyś z godnością:
– Przeprowadzam rozbrojenie!

„(…) Wreszcie nie znaleźliśmy metody zneutralizowania prowadzonej pod hasłami profrekwencyjnymi, a w istocie proplatformerskiej kampanii, trwającej do zamknięcia lokali wyborczych, a więc w czasie całego okresu ciszy wyborczej. Był to w tym czasie jedyny, ale za to bardzo mocny przekaz odnoszący się wprost do głosowania. Wystąpienia kojarzonych z establishmentem, i co za tym idzie z PO, celebrytów były w rzeczywistości wezwaniami do głosowania na PO. Konieczne jest tutaj przypomnienie, iż po poprzednich wyborach Fundacja Batorego szacowała, że kampania profrekwencyjna, i wtedy prowadzona także w ciszy wyborczej, zwiększyła dystans między PiS a PO o milion głosów.”

Jarosław Kaczyński, List do członków Prawa i Sprawiedliwości

Zamiast komentarza – cytat:

„Miałem taką rozmowę o tej piosence z wysoko postawionym prominentem, który mi tłumaczył, że w „Róbmy swoje” nawołuję do zmiany ustroju. Kapitalne! Mimo że nigdzie nie jest to tam napisane, on twierdził, że jeżeli Polacy mówią „róbmy swoje”, to znaczy, że chcą zmienić ustrój socjalistyczny na inny.”

Wojciech Młynarski, wywiad dla Gazety Wyborczej

Roman Czubiński

„Jarosław Kaczyński marzy o drugim Budapeszcie. Wierzy, iż kryzys gospodarczy dotknie Polskę tak mocno, że wyborcy odsuną się od Platformy Obywatelskiej i wpadną w ręce Prawa i Sprawiedliwości.”

(Igor Janke, Rzeczpospolita)

***

Grzmiało – wiatr czarną napędzał chmurę;
ciesząc się, świnia patrzyła w górę.
– A to mi głupia! – chłopek się odzywa
– od trzech dni słota moje gnoi żniwa,
ciągle leją deszcze,
ta się zaś cieszy, że ma padać jeszcze!

A świnia na to: – Może, iż ta słota
do twej się zguby przyczyni,
lecz będzie więcej i kałuż, i błota
– nadzwyczaj miłych dla świni.

Czas: wiosna 2008 r.
Miejsce: jedna z sal Instytutu Historii Uniwersytetu Łódzkiego

A (student):

Dlaczego twierdzisz, że nalot na Drezno był usprawiedliwiony?

B (student):

Trzeba było jakoś ukarać Niemców, którzy w 1933 r. poparli Hitlera.

A:

Starców, kobiety i dzieci też?

B (ze śmiertelną powagą):

Tak. Dzieci należały do Hitlerjugend.

MIGAWKA DRUGA

Czas: 25 maja 2009 r.
Miejsce: ten sam Instytut, spotkanie w rocznicę śmierci rtm. Witolda Pileckiego

Prof. C (prowadząca spotkanie):

Powinniśmy mówić o bohaterstwie Rotmistrza, tak, by słyszano o nim na świecie. Należy ubolewać, że jego postać jest tak mało znana na zachodzie Europy…

D (uczestniczący w spotkaniu weteran):

Ja wiem, dlaczego. Ja wiem! To dlatego, że Unią Europejską rządzi bolszewicka agentura.

MIGAWKA TRZECIA

Czas: bieżące tysiąclecie
Miejsce: scena kabaretowa

„I jeszcze problematyka międzynarodowa, bo dostaliśmy takie pytanie: „Czy świętowanie w Polsce rocznicy obrony Jasnej Góry nie jest wymierzone przeciwko nam?”. W żadnym wypadku. Polacy po prostu chcą upamiętnić ten jedyny moment w ich historii, kiedy podczas Potopu przez trzy lata należeli do Europy.”

Ralf-Alexander Jordsson, szwedzki publicysta prawicowy

***

Dlaczego wyraz „patriotyzm” budzi skojarzenia z płytkimi i fałszywymi uogólnieniami, obłędnymi teoriami spiskowymi, deptaniem cudzej godności, a po ostatnim Święcie Niepodległości – także z atakowaniem policji i podpalaniem samochodów?

Dociekanie genezy tego stanu – choć zajmujące – można, moim zdaniem, odłożyć na bok. W interesie Polski, więc i wszystkich patriotów – także tych, których sportretowałem powyżej – leży, by patriotyzm z wymienionymi właśnie cnotami kojarzyć się przestał. I to jak najszybciej.

Roman Czubiński